 |
| Люд литовский проживает в Виленской губернии, Жмуди |
 |
| Литовцы пользовались в договорах с соседними государствами латынью, русским, немецким, а не своим. Язык литовский перестал быть языком двора. Как говорит Юцевич, «отцы наши литовцы» мало заботились о просвещении. Ксендзам, прибывшим для обучения вере, не знавшим «нашего языка», легче было проповедовать польским языком. |
 |
| Как назывался зубр Троцком, Виленском поветах. О зубре народная литовская песнь(дайна): Поля зеленеют, леса красуют, Татары едут, едучи говорят: Красивы дворы здесь, в Литве, Потому что мужчины крепки, а зубры злы. Как тех мужчин победить? Как зубриков уничтожить? Мужчины великаны, зубры могучие Никто с ними не примирится. Довольно думать, довольно говорить, Море переплывешь, согнешься, Потому что ни оных мужчин, ни зубров, никак не победишь |
 |
| Об одежде литовской знати: соединившись с поляками, приняли их цивилизацию, а тем самым и обычаи: медвежью бурку, рысьи колпаки, вышиваные кафтаны заменили на кунтуши, магерки и роброны |
 |
| Околицы Лиды и Гродна. Эти бедные и песчаные стороны населяет народ добрый, далеко лучшей заслуживающий судьбы, чем той, которой сейчас обладает. Здесь наиболее удается видеть бесчеловечное обхождение помещиков с подданными, но следует понимать, что это исключения. Здешний люд бедный, карликоватый, панщиной истонченный, едва может позволить себе прикрыть лохмотьями свое грешное тело. Одежда целая этих околиц крестьянина состоит из грубой самодельной сермяги или жупана из пакли, необычайно неуклюжего покроя с широкой талией или без никакой сшитой талии, грубой холщовой рубахи и нижней одежды из пакли или домотканого. Наибольшее украшение женщин образует складчатое синее платье. Крой женских кафтанов совершенно является похожим на крой мужских жупанов, только они более короткие и едва достигают колен. Шапки мужчин делаются из серого домотканого сукна, а по краям обшиваются баранком. Женщины обвязывают головы домашними или магазинными платками. |
О Русской дуде в Литве и Беларуси
Zbliżając się ku granicom Białorusi; «w powia-
tach Zawilejskim , (Święciańskim) , Oszmiańskim ; i
w całćj gubernii Grodzieńskićj, w dniach niedzielnych
i świątecznych odzywa się w karczemkach, jak mra-
czenie w wesołym humorze niedźwiedzia, Riuska: Du-
da, instrument muzyczny; składający się ze skórzane=
76) Już w piszczatki szaukłe ś świszezą, zob. moje Pieśni
Litewskie XI. str. 40.
77) „Pry tu daynu buwa źrymytay arba ią trubas
statynes ysz medże , kurios wiel kajp. yr daynas sutarty-
niemys wadynos. "Tos trubas z niera PI yr
nu senuju tyktay: atmen mas.**
(Dajnas Żemajcziu surinktas ir pory par ia Sta-
newicze. str 64).
78) „Trz; ykróć SZ hasło ze w Pieśni „Litewskie X,
str. 58.
201
go worka , zrobionego z cielęcego brzucha i dwóch da-
dek drewnianych weń wprawionych. Harmonija i nó-
ta Dudy Ruskićj, zupełnie są podobne do nóty śŚpić-
wu znajomego w gubernii Mińskićj:
Da dudar, dudariu,
Zadau szutku i t. d.
о литовцах в окрестности Лиды
с. 269 W okolicach Lidy słyszałem: pieśń' przy robie-
niu kórowaja, a chociaż tam prawdziwi Litwini mie-
szkają; pieśń jednak byla białoruska.
О литовской народной песне из Неменчина Czuteła, Ruteła
Dzień Świętego Piotra Apostoła, jest uroczyście
święconym w całćj Litwie, jako dzień patrona kraju.
W Wilnie razem z uroczystością kościelną, obchodzą i
uroczystość wiejską, narodową w lasku na przedmieściu
zwanćm Antokole. Tam pospólstwo z przyległych okolic
i rzemieślnicy Gedyminowego miasta 106), zbierają,
105) Rosą nazywa się w Wilnie lasek ża mogiłą Księ-
ży | Missionarzów. Tam w dzień Świętego Jana Chrzciciela, nie
tylko pospólstwo, wyrobnicy i rzemieślnicy stolicy Witoldo-
wej, spieszą, przypomnieć czasy Lezdejków, lecz i klassa wyż-
sza idzie zobaczyć uroczystość domową, ale z takićmi uspo-
sobieniem, z jakićm szłaby oglądać słonia lub połarnego
niedźwiedzia.
106) Podanie założenie Wilna przypisuje Gedyminowi,
wiemy jednakże z historyi, iż od dawna była tu osada li-
tewska, którą Gedymiu na stopień miasta wyniosł. *
229
się na dzień 29 Czerwca na fest Książęcia Apostołów do
Kościola Księży Kanoników Lateraneńskich, fundowa-
nego na miejscu dawnego Pantheonu bogów Litwy, przez
Michała Kazimierza Paca 107). Po odbytćm nabożeń-
stwie, przyległa góra ocieniona gęstćmi sosnami i zawsze
samotna, ożywia się tysiącem, ludu, „szukającego ro-
śliny, zwanćj pospolicie Kluczami świętego Piotra (Pri-
mula officinalis). Z kwiatów tej rośliny czynią roz-
maite wróżby.
Uroczystość ta nie' jest jak mi się zdaje; samą tylko
wynikłością festu S. Pzofra, ale raczćj starożytnym, z po-
gańskich jeszcze wieków zabytkiem. W czasie tych prze-
chadzek i wróżb śpićwają rozmaite: pieśni j już w litew-
słiim, już białoruskim języku. Spisać ich, choć przez
lat kilkanaście byłem mieszkańcem Wilna, nie mo-
głem, gdyż w chorowym śpićwie, trudno i najbieglej-
szemu stenografowi wyrazy polapać i zrozumieć, a
pospólstwo nasze rzadko kiedy ze swemi wiadomościa-
mi, udziela się wyższćj klassie. Jednę jednak pieśń
litewską, po wielu prosbach podyktowala mi dziewczyn-
ka z okolic Niemenczyna 108), i tę czytelnikom udzie-
lam.
107) Zobacz Narbntta 'T. 1,Dz. Star. Nar. Litewskiego, i
Kazanie Ks. Karpowicza, miana na Antokolu w dzień SS.
Piotra i Pawła Apost.
108) Niemenczyn, miastęczko: na trakcie Święciańskim
trzy mile od Wilna odległe, w pięknćj okolicy nad Wiliją, Nie -
menczyn, głośne: pobytem Sarbiewskiego i Naruszewicza, któ-
ry lu miał sobie daną od króla Stanisława Augusta, plebaniją.
230
Dydisie musu,
Dewajte musu,
„Czuta, ruta,
Czuteła ruteła,
Musu! 109).
Dowenok raktus,
Nupint” wajnikus.
Czuta, ruta,
Czuteła, ruteła,
Wajnikus !
Sujung mumis,
Prigłausk mumis,
Czuta, ruta,
Czuteła, ruteła,
Mumis!
Dydisie musu,
Dewajte musu,
Czuta, ruta,
Czułeła, ruteła,
Musu!
Sutark, prigłausk,
Raktelems rausk,
109) „„Czuta, ruta, Czuteta, rutela, wyrazy te w śpie-
"wie żadnego znaczenia nie mają, a używają się tylko za-
miast la, la, la, it. p. Te wyrazy, czuta, ruta, it. d. ro-
-zmaicie powtarzane; w niektórych miejseach całą pieśń sta-
nowią.
231
Czuta, ruta,
Czuteła, ruteła,
Rausk!
po polsku.
Dydisie nasz,
Bożku nasz,
Czuta, ruta,
Czutela, ruteła,
Nasz !
Daruj nam klucze,
Abyśmy spletli wianek,
Czuta, ruta,
Czutela, rutela,
Wianek !
Połącz nas,
Przytul nas
Czuta. ruta, ,
Czuteła, ruteła,
Nasz!
Dydisie nasz,
Bożku nasz,
Czuta, ruta,
Czutela, ruteła;
Nasz !
Daj zgodę, przytul,
Kluczykami złącz,
232
Czuta, ruta,
Czuteła rutela,
Zlącz!
Z tćj pieśni, mniemać wypada, iź bożkićm uro-
czystości Ślubnych był Dydźs, albo może samych tyl-
ko zaręczyn. W pieśniach wielkoraskich , często się
napotyka powtarzanie Did, Lado, Did!
Lado bogini, na Rusi i w Litwie, także opieko-
wała się ślubnym związkiem i zgodą. Ztąd więc i
słowo Sławiańskie ładzić, godzić. Około Międzyboża.
w gubernii Podolskićj, wieśniacy w czasie zabaw Wiel-
konocnych Śpićwają o Carewnie Łado, a a pod Brze-
ściem Litewskim o Krółewnie Łado.
с. 112
45) Witautis, jest to rzeczywiste nazwanie naszego
Witolda, którego Polscy kronikarze i historycy rozmai-
cie ochrzcili; raz unich nazywa się FVitold, drugi 7Fi-
tożd, u nakoniec FF itowd. Lud zawsze nazywał go FFi-
tautisem, nazywa nawet i dzisiaj tak, w swoich poda-
niach i pieśniach. Dzięki Kraszewskiemu, który po sta-
ro-litewsku /Mindowsa opićwa, który nie po polsku ani
po rusku Mendogiem, Mindowe, lecz po naszemu, po li-
tewsku, litewskiego Księcia MMidowsem, mianuje. zas
też i inne znamienitości naszćj historyi, właściwie na-
zwać, wrócić im dawne imiona, dawne nazwiska. Czyż
 |
| Юцевич, Przysłowia ludu litewskiego |
Комментариев нет:
Отправить комментарий