О роде Радивилов Остиковичей

    Часто от литвинофреников можно услышать утверждения о том, что те или иные видные литовские вельможи являлись славянами, в частности Радивилы - потомки Радивила Остиковича.  Разберем этот миф. 

    Польский исследователь В. Семкович определил вотчинные изначальные земли данного рода: они полностью находятся в Литве, а не Беларуси. Происхождение Радивилы вели от некого Сирпутя. Более глубокая родословная мутная - выводят Сирпутя от Виршулы и Лиздейки.

Semkowicz, Tradycja  o kniaziówskiem pochodzeniu -Radziwiłłów  w świetłe--krytyki historycznej 

Pierwsza z tych alternatyw już z tego względu nie jest prawdopodobną, że w tym czasie, kiedy Ościk używa pieczęci z tytułem „de Kernow", namiestnikiem kiernowskim był kto inny, mianowicie Woj nus2), Ościek zaś oddawna trzymał starostwa uszpolskie i pieniańskie i przekazał je w spadku swemu synowi 3)

 przydomek Ościka „de Kernow" wskazuje na prawno-prywatny związek osoby z miejscowością, wskazuje na to, że Ościk musiał w Kiernowie książęcym mieć jakiś dział a może i dwór po przodkach odziedziczony, czy też od księcia nadany

 Regest ten mieści się w dawnym inwentarzu archiwum nieświezkiego z r. 1650 a brzmi on tak : "1442. List Krystyna Ościka trzem synom na imiona za Wilją : Upnik, Musnik, Szaszol, Szyrwint, Berzow nad rzeką Szyrwintą" 2). Akt powyższy, jakkolwiek doszedł nas w tak skróconej formie, jest niezwykle ważny dla poznania pierwotnego majątku naszego rodu. Rozpatrzmy tedy położenie poszczególnych miejscowości, wyliczonych w testamencie Ościka. 

1) Upniki leżą nad rzeką Świętą w odległości 31 klm. na półn. zach. od Kiernowa. 

2) Muśniki nad Musą leżą 7 kim. na północ od Kiernowa.

 3) Szeszole w odległości 33 klm. na pół"noc od Kiernowa. 

4) Szyrwinty, 18 klm. na północ od Kiernowa.

 5) Berże, dziś zaścianek Szyrwint, nad rzeczką tej nazwy, oddalony od Kiernowa tyleż co poprzednia miejscowość. 

Przypuścić trzeba, że powyższy wykaz nie wyczerpuje całego majątku Ościka. Testament jego mówi o wydzieleniu 1) Miesięcznik heraldyczny, zeszyt 12 z r. 1913, str. 183. Por. też Kurczewski, Kościół zamkowy, t. II. str. 267. 2) Autentyczność dokumentu na podstawie tak krótkiego regestu nie da się oczywiście stanowczo stwierdzić, ale zarówno charakter aktu nie nasuwa jakichkolwiek podejrzeń, jak z drugiej strony pewne szczegóły świadczą na korzyść autentyczności. Data testamentu 1442 zgadza się z faktem, że po r. 1442, Ościk znika zupełnie z widowni (ostatni raz 7. listopada 1442. Dok. mosk. arch. str. 59, nr. 20). Chrześcijańskie imię Krystyn, a przedewszystkiem µołoźenie osad wymiepionych w testamencie wzmacniają jego wiarygodność. 

majątku trzem synom, podczas gdy badania genealogiczne wykrywają ich w owym czasie czterech 1) : ,-Radziwiłł 1411-1478 Krystyn Ościk t ok. 1442 Stanisław 1447-1460 Mikołaj 1447-1451 Bartłomiej 1447-1451. Wnosić stąd można, ie najstarszy z synów, Radziwiłł, otrzymał już pierwej jakiś wydział z majątku ojcowskiego w tych i innych.stronach 2). Co do jednej miejscowości mamy nawet bezpośrednią wiadomość, że nateżała do majątku Ościka, mimo, że nie została wspomnianą w jego testamencie. Oto w r. 1436 Zygmunt Kiejstutowicz zatwierdził posag i wiano żonie Ościka Annie8). Pośród dóbr, na których Ościk je zabezpieczył, wymieniona jest jego ojczysta posiadłość, wieś Dewklebiszki nad rzeką Duksztą 4). Rzeczka ta wpada do Wilji w odległości około mili na płd. wsch. od Kiernowa, tam też leżały Dewklebiszki, których dziś napróźno na mapach poszukujemy. Okazuje się, że Ościk oprócz 5 osad wymienionych w swoim testamencie musiał mieć więcej jeszcze wsi w okolicach Kiernowa, których jednak niestety z wyjątkiem jednej, dopiero co wspomnianej, w skąpych źródłach z owych czasów wykryć nie podobna.

W strony Kiernowa skierowany był szereg rejz krzyżac kich w koncu XIV wieku. Jedna z tych rejz, przedsięwzięta w zimie r. 1385, wiodła z okolic Kowna na wschód, na Kiernów. Wedle dochowanego opisu tej rejzy 1), dalsza droga wiodła z Kiernowa na północ do odległych o 4 mile stamtąd Helwan, a dalej: "von Gelwin czu Sirputtindorffe off der Swintoppe II mile, von dannen ist 1 mile czu Wilkamergen, von Wilkamergen czu Dewilto 1 mile". Na drodze więc rejzy krzyżackiej dwie mile od Helwan a milę od Wilkomierza leżała nad rzeką Świętą osada Sirputtendorf, której niemiecka nazwa odpowiada niewątpliwie litewskiej formie Syrpuciszki

Kiedy w r. 1533 król Zygmunt Stary rozesłał listy zapowiednie na sejm walny do Wilna, kancelarja wielkoksiążęca zaadresowała list do Jerzego Ościka: „do pana Syrpucia" 3).

3) Lubawskij, Litowsko-ruskij sejm, str. 472, uw. 113 oraz Dodatek str. 23.

Jerzy był prawnukiem Krystyna Ościka a praprawnukiem Syrpucia, którego pamięć zachował i wskrzesił w swym przydomku. A syn jego Mikołaj Jurjewicz Ościkowicz stale już tym przydomkiem się posługuje 4).

�) Boniecki, Poczet, str. 228.

Herbarz Rycerstwa W. X. Litewskiego Compendium

Teodora Narbuta Pomniejsze Pisma Historyczne Szczególnie do Historyi Litwy Odnoszące się

О Радивилле Черном, оттуда же с. 245

 

   Mąż to był niepospolity ze wszech miar. Urody słusznćj, brunet, czarną ogromną brodą porosły, dla tego Czarnym przezwany , twarz miał ściągłą , nos mierny, cery bez rumieńca śniadćj, oczu pełnych i przyjemnego spójrzenia. Mówił prędko, trochę się jękał, jeżeli jękaniem można nazwać niekiedy powtarzanie wyrazów , dla tego na zgromadzeniach politycznych nie mówił z pamięci , tylko niekiedy krzyczał z miejsca gdy go co obeszło mocnićj; miał ząto swoich dość gębaczów najemnych; miewał czasami mowy przeciągłe, z karty czytane, bo wtedy nie powtarzał się w mówieniu. Pisał wcale dobrze , znał wiele języków doskonale : łaciński, wloski, francuzki, niemiecki , radowity litewski i polski, nawet grecki i hebrajski niebyły mu obce.

Я. Радивил писал, что Aczem sam Litwinem się urodził i Litwinem umrzeć mi przyjdzie, jednak idioma polskiego zażywać w ojczyźnie naszej musiemy.

Однако ж Радивилы обижались, когда его назвали Polonus и требовали, чтобы nacji go nie tłumili.

Wasza miłość Litwin, nie Polak. Życz Wasza Miłość narodowi swemu, aby też o nim wiedziano. Polacy mniemają, że nad nich nie masz, a Litwę radzi by potłumić. Wasza Miłość racz gentem suam wywyższać, gdzie można… Pewienem tego, że się tam Wasza Miłość Litwinem, nie Polakiem zowiesz.

Opis: w liście do brata, Jerzego Radziwiłła, który został biskupem krakowskim.

Źródło: Robert Rokicki, Małżeństwo stare, ale czy dobre?, w: „Pomocnik Historyczny”, „Polityka”, wydanie specjalne 4/2011.

H enryk W isner (Warszawa). R e fo rm a c ja a k u l tu r a n a ro d o w a : L itw a // ODRODZENIE I REFORMACJA W POLSCE, XX 1975

Studia z dziejow panstwa i prawa polskiego. R2006. T9 №1 s227-237

10 m aja roku 1570, Mikołaj Radziwiłł Sierotka, obywatel Rzeczypospolitej i Litwin, pisał do brata, przyszłego biskupa krakowskiego i kardynała, J e ­ rzego Radziwiłła: „Przysłał mi ksiądz Skarga książki, które pisał Franciscus Turrianus contra Volanum, dedicovana część pierwsza księdzu biskupowi wileńskiemu [W alerian Protaszewicz], druga WM. W idziałem duo errata. Pierwsza m iast Radivilianum , tedy Radibilium, drugie Polonum. Nauczże ich tam WM, aby gdy komu chcą co dedikować, aby się pierwej zwać nauczyli, a potem aby jego nacji nie tłum ili. WM Litwin, nie Polak. Życz WM narodowi swemu, aby też o nim wiedziano. Polacy m niemają, że nad nie nie masz, a Litwę radzi by potłumić. WM racz gentem suam w yw yższać, gdzie możesz. Nieboszczyk nasz ojciec [Mikołaj Radziwiłł Czarny] bardzo się o to starał, aby extra nationes także o Litwie, jako i o Polsce wiedziały [...] Pewienem tego, że się tam WM nie Polakiem, ale Litw inem zowiesz” 12

12 B-ka PAN Kórnik, rkps 1341, nlb.

из facebook-аккаунта Krajaznauca historyk:

"Вашамосць ліцвін, не паляк. Жадай жа, Вашамосць, народу свайму, каб таксама пра яго ведалі. Палякі думаюць, што вышэйшага ад іх нічога не маеш, а Літву хацелі б прынізіць. То ж, Вашамосць, май ласку gentem suam [род свой] усюды ўзвышаць, дзе можаш. Нябожчык наш бацька дбаў пра тое, каб extranae nationes [чужыя народы] гэтак сама пра Літву, як і пра Польшчу, ведалі [...] Далібог, няхай Вашамосць ліцвінам, а не палякам пішуць".

– Мікалай Радзівіл Сіротка да малодшага брата Юрыя. 1577 г.

 

 Известно также, что Радивилы покровительствовали и отправляли на учебу литовских лютеранских деятелей в Пруссию, которые служили пасторами, были учеными и переводили на литовский язык духовные песни. 

    Из Иеронима Менцелиуса дедикации Николаю Радивилу 1558 год (Birzyska , Aleksandrynas; Stanislovas Rapolionis)

"Литва имела и теперь имеет много набожных и хорошо образованных известных мужей, среди которых могу упомянуть доктора
Абраома, Магистра Юрия и Мартина Мажвида, также доктора станислава Рапогелана"


Georgius Sablocius Lituanus nobilis
Альбрехт рекомендовал Николаю Радивилу Черного Георгия Заблоцкого
Николай радивил черный написал письмо Кристофу где рекомендовал на учебу ряд литовских бояр, и чтоб инспектором был "Георгий Заблоцкий"
Кристоф из Штутгарта ответил, что приятно принять молодых людей.


Мажвидас писал Альбрехту "когда твоя высокость вежливо пригласила меня из Литвы"
Письмо Альбрехта Миколаю Черному Радивилу 26 янвяря 1545 года
"неможем от вашего благородия скрыть, что яснейший и ученьшый, намверный и дорогой Станислав Рафалович... "


Письмо князя Альбрехта Николаю Радивилу 4 сентября 1545 года
"получили от вашего благородия письмо, писанное из Вильнюса июня месяца ..
в котором ваша светласть рекомендовала брата Станислава Рапагелана"


1545 I 10 письмо Альбрехта Николаю Радивилу с рекомендацией Юрия Заблоцкого

1542 x 27 Альбрехта письмо Станислау Гаштовту о прибывшем с рекомендацией Абрама Кульвеца
1545 I 2 письмо Альбрехта Миколаю Радивилу, прося опекать прибывшего в Литву Кульвеца

В 1596 г. находим Яна Шадуйку(родом из Упитских бояр) в свите Юргиса и Йонаса Радивилов, поступавших в Базельский университет, где тот вписан как "слуга" Радивилов

САМ Ян Шадуйка В 1547 году в Кенигсберге вписан в кенигсберге как студент Johannes Schaduk Lithuanus.

Об этом писалось в книгах Aleksandrynas, Birziska; Stanslovas Rapolionis; A. Jovaisas; Martyno Mazvydo rastai ir ju saltiniai / Guido Michelini и подобных работах про Мартина Мажвида и литовских дейтелей в Пруссии.



письма Альбрехта Прусского, Альбрехта Гаштольда, Миколая Радивила по поводу Кульвеца
Theodor Wotschke: A. C.. Altpreuß. Monatsschrift 42 (1905), S. 153-252

​https://archive.org/stream/Altpreussische_Monatsschrift-42#page/n195/mode/2up

V. Biržiška Aleksandrynas

Stanislovas Rapolionis сб. документов по станиславу Раполонису и А. Кульвецу - прусско литовским деятелям реформации

Jovaišas, Albinas Martynas Mažvydas: pirmosios lietuviškos knygos parengėjas / Albinas Jovaišas. - Kaunas: Šviesa, 1996.

Jie parašė pirmąsias lietuviškas knygas / Albinas Jovaišas. - Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2009.

Mazvydas, Martynas Katekizmas ir kiti rastai / Ivadas:S.Zukas. - Vilnius: Baltos lankos, 1993. - 719,[1] s. – (Bibl.Baltica)).​
​
Martynas Mažvydas: pirmosios lietuviškos knygos parengėjas / Albinas Jovaišas. - Kaunas: Šviesa, 1996.

 

Ян Кристоф Краинский 1663 в письме про Библию Хилинского

Litwa postradała Bibliey w Języku swoim
ale ostatnie votum JM Pana Raieckiego Marszałka Lidskiego, a Directora na on czas, ... ponieważ nas ta Biblia nic niekosztuię, y owszem niech bedzie w druku
powiedziawszy ze Litwania pilnie barzo Nowum Testamentum potrzebuie
uchwalił po 10 grosz z włoki z tych Powiatow, gdzie iest Lingvam Lithvanicam usus w Prusiech.
Z tych tedy przyczyn (niechcąc oraz przytym urazić Krola y Commisarzow ani frustrati Kray Litewski w Bibliey)
...Litwania pilnie barzo Nowum Testamentum potrzebuie. Nim totam skonczono będzie, wczesnie gotowy bedzie y Stary Testament, bo Kurfirszt JeoMosc Brandenburgski wprzyszły tydzien posyła W M Panom zupełną Biblią Litewską manuskript z Biblioteki swoiey Krolewieckiey za ktorą assecurował się Xiąże JMosc Radzwiłł Pan moy 

Труды Академии наук Литовской ССР: Общественные науки. Серия А, 1971, c. 101

Катехизист Надворный в Видзах у Виленского прокуратора Ст. Нарушевича Альберт Скриска оставил запись в Библии Бреткунаса, которую конюший литовский выписал из Пруссии, что если она будет подредактирована, то эта Библия «на нашем литовском языке» принесет большую пользу «литовской церкви». 

У Станислава Нарушевича в 17 веке в библиотеке на дворе в Видзах хранился экземпляр библии Бреткунаса.
Надворный каноник Станислава Нарушевича Альберт Стришка-Давгяло высоко отозвался о нем, что написан "in nostra lingua Lithuanica"(на нашем языке Литовском)

Ego Albertus Skryska, Catechista Widzensis, in districtu Magnifici Domini Stanislai Naruschewic, magni procuratoris Wilnensis ... me versionem N. et V. T. Reverendi viri Joanis Bretkii, pastoris in Labiau ...

Vaclovas Biržiška. Aleksandrynas: Senu̜ju̜ lietuviu̜ rašytoju̜, rašiusiu̜ prieš 1865. T. I

XVI–XVIII a. prakalbos ir dedikacijos : Regina Koženiauskienė (из предисловия к Литовской Библии в Кенигсберге в 1755 году)

Dzieje kosciołów wyznania helweckiego w LitwieТом 2 Авторы: Józef Łukaszewicz · 1843

Herbarz rycerstwa W. X. Litewskiego tak zwany Compendium czyli o klejnotach albo herbach. - Kraków, 1897

 Płomienczyk abo Zadora

Ten kleynot w Hrodlu na się przyiął Hawnuł woiewoda Trockj. Był przed Vnią z Koroną starostą zamkow Wilenskich y Iagełowi ie podał, trzymaiąc stronę Iageła w. x. L. przeciw Kieystutowi. Był potym namiesnikiem Wilenskim od Iageła, od ktorego tez iezdził w dziewosłąby do krolewny Polskiey Iadwigi. Okrzczony iest w Krakowie z inszemi pany Litewskiemi. W Wilnie kościoł s. Mikołaia zbudował y nadał, w ktorey fundaciy nazywa się dziedzicem na Nakieniach. Zostawił synow dwuch: Alexandra y Iana, corkę iednę, ktora szła za Litawora marszałka w. x. L.

 Ian Hawnulewicz chorąży w. x.L. rycerz mężny, gdy w woysku Zygmunta w. x. L. przeciw Swidrigełowi pod Wilkomirzem sila mężnie dokazował, Litewskim ięzykiem przezwany iest od swoich Dawgalis, to iest Silomożny, zkąd vrosło przezwisko domostwa Dawgiałow. Zostawił synów: Marcina, Iana, Ierzego, Stanisława Zawiszę, Andruszka Narbuta, Hawryła Kuroniosa..

Marcin Dawgiało, dziedzic na Dawgieliszkach, będąc niepłodnym, siestrzana swego Gasztołda dziedzicem maiętności swych vczynił. Ian bezpotomnie zmarł

Ierzy Dawgiało, przezwany Dawgwilis, to iest wielkiey nadzieie, miał za sobą Giedroyciownę. Syn iego Marcin Dawgiało, zabity iest pod Starodubiem w bitwie za krola Alexandra. Miał za sobą Oscikownę. Synowie iego:

Stanisław Marcinowicz, przezwany Dawbaras <...>

Hawryło Dawgiało Kurowios miał syna Iana Stryszkę, a Ian Stanisława, od ktorych idą Dowgiałowie Stryszkowie. 

Krysztof Dawgiało Stryszka, podczaszy Vpitskj. Ierzy Dawgiało Stryszka

Упомянутый Виюк-Кояловичем Гавнул является на самом деле Явнюсом

Semkowicz, W.  Akta unii Polski z Litwa; Semkowicz, W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku //  POLSKA I LITWA W DZIEJOWYM STOSUNKU. - 1914; Р. Петраускас, Литовская знать 

Joanne alias Jawnys capitaneo in Troki

viris Joanne alias Jawnis palatino Trocensi

"...S Iawni Wolimvntowycz..." (текст:печать Явни Волимунтовича)-

Joanne alias Jawnys capitaneo in Troki

Presentibus strenuis ac nobilibus viris Joanne alias Jawnis palatino Trocensi

Joanne Jawnis palatino et capitaneo ... Troczensibus

Jownus palatinus Troczensis

Kojałowicz-Wijuk, Wojciech (1609-1677) . Ks. Wojciecha Wiiuka Kojałowicza herbarz szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego zwany Nomenclator.

Jan wielki chorąży w. ks. litew. drugi Hawnula syn, mąż dzielny i z wojaczki sławny: gdy jako stronnik Zygmunta Kiejstutowicza w. ks. litew. przeciw Bolesławowi Swidrygiele w bitwie wiłkomirskiej dzielnie się odznaczył, litewskiem imieniem Dawgalis, co znaczy przepotężny, nazwanym został i tym sposobem dał początek rodowi Dawgiałów. Od niego w Litwie pochodzi miasto Dawgieliszki, które następnie wraz z swą okolicą przeszło w posiadanie Gasztołda Wojciecha, wojewody wileńskiego. 

Marcin Dawgiałłó, syn Jana, dziedzic na Dawgieliszkach, gdy był bezdzietnym, Gasztołda syna siostry swej Elżbiety za syna sobie adoptował, któremu następnie przypadły dobra Marcina. 

Drugi Jana syn Andrzej Dawgiało, zwany Narbutem, od którego początek biorą Dawgiałowie Narbutowie <..> 

WIADOMOŚĆ BIBLII LITEWSKIÉJ, drukowanéj w Londynie 1663 roku, i o wrzekomym jéj tłómaczu Samuelu Bogusławie Chylińskim, podał Maurycy Stankiewicz.

Biblia, tatey ira Rasztas Szwętas seno ir naujo Testamenta / pirmą kartą dabar perguldytas lietuwiszkań lieźuwiń. uźmariose nog Samuelies Baguslawo Chylinska lietuwniko. – London: Erasmus Tyleris, 1660-1662. – 416 p. 

https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Samuel_Boguslaus_Chylinski,_An_Account_of_the_Translation_of_the_Bible_into_the_Lithuanian_Tongue_(Oxford,_1659).png

KRAKÓW. Księgarnia G. Gebethnera i Spółki. 1886.

Имя Радивил не было редкостью среди литовцев и жемайтов.

Mateusz Radwielis boiar
Symon Rudwalis boiar

АВАК т. 35, инвентарь имение Рокантишки

Istorijos Archyvas XVI a:

Woyćis a Ivrgi Rodwiłowiczy

Здесь среди потомков боярина Крупаса указаны люди с именами Микутис, Радивил

Акты, относящиеся къ истории южной и западной России, Том 1

В 1631 г. Радивил дает такой фундуш, где требует проповедника и катехизиста "литовского" для "литовского" богослужения( Arkheograficheskīĭ sbornik dokumentov otnosi︠a︡shchikhsi︠a︡ k istorīi ..., Том 8)

w majętności naszej kiejdańskiej, częscią w powiecie kowieńskim, częścią w księstwie żmudzkiem i w powiecie upitskim leżącej
w Kiejdanach mają być zawżdy dwaj kaznodzieje od nas i successorow albo potomkow naszych podawani, a od Synodu S. zborów W. X. L. Ewangelickich połani, jeden dla polskiego, drugi dla litewskiego nabożeństwa...
Tamże ma być chowany kathechysta Litewskiego języka umiejętny..
A ten kaznodzieja i katechysta litewski będą ktorykolwiek z nich na każdy tydzień raz do Zboru pomienionego Birżańskiego dla ćwiczenia w słowie Bożym i nabożeństwie chrześciańskiem pospolstwa zjeżdżac.
A co się tycze Zboru Bojnarowskiego, tam także na każdy tydzienń raz jeden albo minister, albo kathechysta z Nowomiejskiego naszego Zboru zjeżdżać i litewskie nabożenstwo odprawować ma.

Kniga Nobaznistes Krikśćioniszkos Ant garbos Diewuy Traycey Sźwentoy Wienatijam: Ant wartoima Baźnićioms dides Kunigistes Lietuwos iszduota. [церквям ВКЛ издана] Kiedaynise: Druk 1653

JaśnieOświeconemu Xiążęciu Jego Mci A Panu Januszowi Radzwiliwi G. Panstwa Rzymskiego na Birżach i Dubinkach Xiążęciu Woiewodzie Wilenskiemy Hetmanowi Polnemu Wielk. Xięstwa Litew.

Panu i Dobrodziejowi nam wielce miłościwy

ЯсноОсвецоны княже его милости Пане Януш Радивил граф священной римской империи, княже на Биржах и Дубинках, воевода виленский, гетман польном ВКЛ, пане и благодетель нам очень милостивый!

Nie przygodnym iakim ale w niebie samym bez pochyby umiarkowanym trefunkiem tey książki nabożeństwa chrześciańskiego Ewangelickiego w ięzyku Litewskim z prasy drukarskiey na świat Litewski wyście oraz z wspaniałym W. X. Mci na pierwsze w Wielkim Xięstwie Litewskim Wojewodtwo concurriuie wiazdem ... przy powszechnych y winszownych acclamacyach wesołe też y krzykliwe w Ewangeliach Pana Jezusowych, psalmach Dawidowych, hymnach duchownych y nabożnych modlitwach po zborach y domach Ewangelickich Litewskich odzywać się będą głosy.

Не случайным образом, но в небе самом совпадением издания той книжки богослужения евангелического на языке ЛИТОВСКОМ с печати друкарской на свет литовский вместе с выдающимся его княжеской милости на первое в ВКЛ воеводство вступлением … при повсеместных поздравлениях весело и громогласно в евангелиях пана езуса, псалмах давида, гимнах духовных и набожных молитвах по сборам и домам евангелическим ЛИТОВСКИМ будут звучать голоса.


... a mianowicie zbor i szkołę Kieydańską godnymiś y uczonymi ludźmi osadził przez coś znamienita do nich auditorow y młodzi rozmaitego stanu y narodu zwabił chwalebnie uchwalonemi porzadkami ugruntował wczesnemi y wysmienitemi budynkami przyozdobił aleś też tam Drukarnja z którey ta święta księga zbawienney zabawie wielce służąca… Odbierajże tedy jaśnie Oświecony Xiąże ... tym krajom naszym Litewskim wielce potrzebny y pożyteczny owoc; a odbieray wesołym sercem y twarzą; odbieray Typographiey swej z ktorey zasie zbory Litewskie tę księgę ochotnie odebrawszy na pomnożenie chwały Bożey na pożytek swoy y poddanych W. Xcey Mci zbawienny oney zażywać y z niey za długo fortunne zdrowie samego y całego Oświeconego Domy W. X. Mci a przytym za szczęśliwe na tym wojewodzym y Hetmańskim Urzędzie powodzenie Pana Boga zawsze prosić będą. Do czego my Słudzy Boży a życzliwi Bogomodlcy W. X. M. … obiecuiemy oddawać się przytym w miłościwą łaskę W. X. Mci Pana y Dobrodzieja naszego miłościwego W Kieydanach dni 1 Maia Roku Pańskiego 1653


… а именно, чтобы сбор и школу Кейданскую достойными и учоными людьми обеспечил, привлек молодежь и разных сословий народ, зданиями украсил, но также друкарню обеспечил, из которой вышла та святая книга избавлению служащая.. Получай же ясно освецоный княже от наших краев Литовских очень необходиый и полезный плод; получай веселым сердцем и лицом; получай же от типографии своей из которой зборы Литовские ту книгу охотно взявши на умножение хвалы Божей на пользу свою и на подданых Княжеской милости спасение и с ней за долгую успешную жизнь и здоровье самой великой княжеской милости и его дома, а также за счастье на той воеводской и гетманской должности Господа Бога всегда просить будут. Для чего мы слуги божие и доброжелательные богомольцы за великую княжецкую милость свято обещаем отадаваться в милостивую ласку Великой Милости Пана и Благодетеля нашего милостивого. В Кейданах 1 мая 1653


Подпись: W. X. Mci Pana Dobrodzieia y Patrona naszego Mciwego Uniżeni Słudzy y Bogomodlcy


В. Кн. Милости Пана Благодетеля и патрона нашего милостивого униженые слуги и богомольцы


Do chrześcieńskiego a łaskawego czytelnika PRZEDMOWA


...My starszy Dozorcy y pasterze zborow Litewskich [maiąc] wielki niedostatek Książek w tym ięzyku do codziennego nabożeństwa chrześciańskego należących a maiąc po temu Drukarnią swieżo teraz znaczym kosztem y nakładem Jaśnie Oświeconego Xiążęcia J. Mci Pana Woiewody Wileńskiego y Hetmana Polnego do Kieydan wprowadzona z powinności naszey pasterskiey na pomnożenie chwały Bożey y pociechę dusz ludzkich W TYM NARODZIE NASZYM tę księgę Psalmow hymnow duchownych y nabożnych modlitew na światło Synodu naszego prowincyalnego wydaiemy; y taką o niey informacyą dawamy.

К христианскому читателью предисловие

Мы старшие дозорцы и пастыри зборов Литовских, имея большой недостаток необходимых книжек в том языке к ежедневному богослужению христианскому и имея поэтому друкарню недавно со значительными средствами и тиражом ясно освецоного князя его милости пана воеводы виленского и гетмана польного, в Кейданы поставлены из-за повинности нашей пастырской на увеличение хвалы божей и на утешение душ человеческих В ТОМ НАРОДЕ НАШЕМ, ту книгу псалмов гимнов духовных и набожных молитв на рассмотрение синода нашего провинциального выдаем; и такую информацию о ней даем.


Naprzod. Nasz Psalterz Stephana Jawgila, Burmistrza Kieydańskiego y w tymże zborze seniora świeckiego z Kancyonału Polskiego na Litewski ięzyk szczęśliwie przetłumaczony

Прежде всего. Наш Псалтырь Стефана Яугила, Бурмистра Кейданского и в том же сборе сеньора свецкого с Канционала Польского на Литовский язык счастливо переведен.

    Также Стефан Телега Яугила Литвин из Кейданяй(Stephanus Telega Kiedano Lithuanus) бурмистр Кедайняй написал эпиграмму Радивилу

Ant herba Kunigaykščia jo Milistos - на герб Князя его Милости


обращается к нему такими словами:

Ianušie Radiwiłay, Kunigaykszti, Pone,
Waywada Wilniaus, dides Lietuwos Hetmone

Януш Радивилас, Князь, Пан,
Воевода Вильнюсский, Великий Литовский Гетман

Bažnyčiai, jos reikmenei esi geradėju
O teviškes nuspaustos stripriu apgynėju

Костелу, его нуждам еси ты добродеем
а отчизны угнетенной крепким защитником

    Богуслав Радивил был членом синода кальвинистов в Литве, который постановил перевести Библию на литовский язык, что и выполнил Богуслав Хилинский. 

Обоснование перевода на литовский язык
До сих пор на тот язык Святое Письмо не было переведено с того времени, когда Литва в 1387 году стараниями славного короля Йогайлы после соединения ВКЛ с Польским королевством принял христианскую веру.
Все со славного Оксфордского университета отцов свидетельсва и решения, ...
Светлейшему и высочайшему великому пану Богуславу Радивилу, Божьей милостью на Биржах и Дубинках, Слуцка и Копыля княжичю ..
Андрею Музониюсу ... Виленского дистрикта суперинтенданту
Йону Авдеевичу ... Виленского костела проповеднику
Теодору Скроцкому ... проповеднику Науяместиса
Христофору Довгяле Стришке


Поскольку уже раньше заметил, что уже от 1387 года(в котором набожнейшего короля Йогайлы стараниями Литва приняла христианскую веру) много ученых набожных людей напрасно верит, что божьем наущеним будет поощрен, такой, который Святое Письмо в этот язык перевел бы( а он широко используется далеко не только в ширину и длинну тянущихся пределах, но и в соседних краях: в Ливонии, Куршах, Пруссии, Черной Руси, даже до самой Московской границы)

боярин Жемайтии Hosteyke был упомянут в Codex epistolari Wytoldi

с. 23 фамилии бояр жемайтских (1390г. немецкий яз.): Maisebuth, Dirkstel, Ruckunde, Jawschen, Sqwaybuth, Eymund, Dawchs, Ragel, Skutez, Zilpe, Pampli, Eywild, Eycutte, Bimunt, Surgail, Gelwan, Clawssegail, Hosteike, Gyneoth, Jotheke, Dramutte...

Также в АВАК т. 14, Инвентарь Кретингской волости

Andrutys Osteykis 7. Jakub Osteykis . . 8. Stancius Jurgiełaitys 9. Maciey Osteykaitys 

Считается ли жемайтский боярин тождественным Остику отцу Радивила? 

Также братом Остика являлся Dorgy. От этого Доргиса родился Судимонт, его сыном был Олехно Судимонтович, а внуком - Нацус(Начюс) Олехнович. 

В имении Радивилов - Биржах( из книги Lietuviu kalba viesajame gyvenime) : 

1743.vi.5-6 Биржай
Frater Bythner, Rector Szkoły Birzanskiey, aby właskawey dalszey zostawił promoty, jako godne Subjectum usilnie zalecamy, Lecz ze w języku Niemieckim y Litewskim exercitowany nie jest, ze ani Litewskich ani Niemieckich zgromadzenia Birzanskiego Dziatek doskonale informowac nie moze. Zaczym jako w przeszłym Roku tak y teraz upraszamy do Distriknu N. y do Szkoły Birzanskiey o Jm Pana Baczanskiego ConRectora Kieydanskiego jako doskonałego Litwina.

отец битнер, ректор Биржанской школы неопытный в немецком и литовском языке, вследствие чего приглашают в биржанскую школу Бачанского Ко Ректора Кейданского искуссного Литвина

1762.VI.2 Биржай
Instamus do Koscioła B. wielce gdyby dla defectu wielkiego we Żborze Birzańskim organisty, Grybas Organista Kieydański mogł bydz przeniesiony do Birz, z tych racyi, ile że w graniu perfekt, y w ięzyku Litewskim doskonały, do Informowani Młodzi Sposobny

Грибаса Органиста Кейданского хотят перенести в Биржай, потому что превосходно играет и в языке Литовском совершенный


1774.VI.24 Биржай
Inauguracya Zboru tuteyszego nowo wybudowanego, w dwoiakim Języku tak polskim iako y litewskim przy licznym Nacisku osobliwie Zgromadzenia Litewskiego, z rożnych Parafii Distryktu tego

инаугурация новопостроенного Биржайского збора проводилась в двояком языке польском и литовском, при численном преобладании Литовского общества

O początkach, wywodach, dzielnościach, sprawach rycerskich, s. 283-284 

Tryumphy y ofiary Poganskie Bogom za zwycięstwo


Tak bogow swych błagali według zwykłych czarow

A kiejstut rzecz uczynił do wszystkich Boiarow

Bądz wam dzięki wassey pracze y wassey dzielnosczi

Ktore szie dla oyczystych podieli wolnoszi

Obronili szie granicz swych od Niemczow srogich

Y tym dament wolnosczi zmocznilisczie drogich

Przetos z wesselem wssysczi obchodzmy dzien swiety

By nas tryumph domowym Bogom byl przyiety

Przyozdobczies wiencami wssyszy glowy swoie

A rozwiesczie zwycziestwa znak Niemieczkie zbroie



To rzekwssy otoczony ustow swych wielkosczią

Upadl przed Boskow onych Poganskich swiątosczią

A z zielonego debu wlozyl wieniecz na sie

Tak Gastolt, Oscik czynią y Radziwil zaszie

Tam zwykle modly czyniącz mleko na oltarze

Leią a owiecz kladą zabitych po parze

Kieystut sam wziąl dwa rogi miodu szyczonego

Y wylal na Mogily zglyska swieczonego

Krew drudzy zbitych bydląt leią na Mogily

A wtym sie toczy sliski wąsz iak kląb zawily

( пометка на полях у Стрыйковского: Wąs bog Litewski Giwoites albo Ziemiennik zwany )

Także się piącią zwicią po mogile toczyl

Potym na ołtarz onych pełen ofiar wskoczył

Czolga sie, mleka z miodem zmieszanem kosztującz

Czern "O Ziemiennik!" - krzyczy - Zimiennik!" dudkując



A Kiejstut z nabożeństwa sam się krzyżem ściele,

Wąż ksykając wznosi łeb, czołgając się śmiele

Czołem mu wszyscy biją, Giwojte! wołając,

Giwojte muszu Dewos! Dewos! powtarzając.

Zatym z ołtarza włokąc przeguby zawiłe

Skrył się w rozpadłą grobów usutą mogiłę.

W tym rejtera w zupełnej zbroi pochwycili,

A związanego z koniem na stos drew wrzucili.

I zapalili krzycząc: O dziewule musu, Plah posis sytu wakiu zinei grechu iussu!

Czerń zaś na żgliskach kniaziow swoich lała miody Takie odprawowali tryumphów obchody

Материалы пользователя facebook Jonas Zirlys:

Указания княжны Людвики Каролины Радзивилл 1682 г. реформатской церкви: образование для крестьянских детей, литовский катехизис и борьба за трезвость
30 января 1682 года княжна Людвика Каролина Радзивилл собственной рукой подписала уникальный документ из 11 пунктов, адресованный суперинтенданту евангелическо-реформатских общин ВКЛ ксендзу Минвиду (Minwyd). В нём изложены прямые инструкции по распространению истин веры, развитию просвещения и устроению духовной жизни во владениях Радзивиллов.
Этот исторический документ раскрывает весьма передовые взгляды княжны:
3 пункт: Указывается, что способных крестьянских детей следует привлекать к обучению (в Биржайской школе), а все расходы на их образование и содержание княжна берет на себя. Это демонстрирует стремление сделать образование доступным для простого народа.
8 пункт: Подтверждается, что если потребуется больше экземпляров литовского катехизиса, княжна выделит все необходимые средства для печати нового тиража.
9 пункт: Решительно осуждается пьянство и выдвигается требование вести борьбу за трезвый образ жизни, поскольку злоупотребления алкоголем происходили даже во время воскресных богослужений.


Важный исторический вывод: Хотя сегодня в обществе широко известна Барбора Радзивилл, княжна Людвика Каролина Радзивилл (прожившая всего 28 лет) оставила колоссальный след в истории просвещения и культуры ВКЛ. Она финансировала не только катехизисы, но и издание первого литовского Нового Завета (вышел в 1701 г.).
Этот документ ещё раз неопровержимо доказывает: магнаты Радзивиллы знали, что язык их подданных и предков — это язык простых литовских крестьян, и он является бальтским, а не славянским.
Оригинальный польский текст и перевод :
1682. 30 Januarii Puncta co Najjaśniejsza Xiężna Jejmość Pani nasza Miłościwa do uwagi Jmści Księdza Minwida podaje:


1. Sam Jmść w kaznodzieyskiey swey powinności się poczuwaiąc ze wszystkich sił oto starać się będzie, aby Chwała Boża, osobliwie w tym Distrykcie, nad którym Jmść jest od Boga y Jego Kościoła Świętego przełożonym, krzewić się, kwitnąć, y hoyne owoce wydawać mogła. Y o sposobach ku temu serio pomyśli.
Перевод: Сам Его Милость, сознавая свой долг проповедника, всеми силами стараться будет о том, чтобы Слава Божия, наипаче в сём Дистрикте, над коим Его Милость поставлен от Бога и Его Святой Церкви, произрастала, процветала и обильные плоды приносить могла. И о способах к сему всерьёз помыслит.


2. W czymby Xiężney Jejmości jako Patronki tych Zborów pomocy y powagi ku temu treba było, niechby Jmść opowiedział. Chce bowiem Xiężna Jejmość w tym czyste mieć sumienie, że z niey żadney w tym, co ku Chwale Bozey należy nie masz przeszkody. Jeśliby tedy były iakie abusus przy Zborach, z którychby iakiekolwiek mogło bydź zgorszenie, niechby Xiężna Jejmość o tym przestrzegł, aby onym wcześnie zabiegać się mogło.
Перевод: В чём бы Её Милости Княжне, как Покровительнице сих Сборов, помощи и авторитета к сему потребовалось, пусть бы Его Милость известил. Ибо Её Милость Княжна желает иметь в сём чистую совесть, что с её стороны ни в чём, что к Славе Божией относится, нет никакого препятствия. Если бы посему были какие злоупотребления при Сборах, от коих могло бы произойти какое-либо соблазнение, пусть бы Его Милость об этом известил, дабы таковые вовремя предотвращены быть могли.


3. A że Xiężna Jejmość niedawnym czasem posłała na Rektorstwo do Birż subjectum godne, mianowicie Pana Neumana, prosi aby Jmść Xiądz Superintendent powróciwszy tam by naylepiej się naradził z tym Panem Rektorem o dobrym tey Szkoły, aby młodź w Naukach pobożnych y innych nie mniey y w ięzykach dobre Oświadczenie y przykład miała. A ieśliby też dzieci poddanych Xiężney Jejmości takowe się znaydowały, któreby z przyrodzenia do tego sposobne były, żeby ich do nauk szkolnych mogło bezpiecznie prowadzić, o takich prosi żeby iey Jmść Xiądz Superintendent dał znać, a Xiężna Jejmość nakładu na takowe dzieci żałować nie będzie, mogąc takowych napotym do posług przy Dworze swoim, lub gdzie indziej dobrze zażyć.
Перевод: А поскольку Её Милость Княжна в недавнее время отправила на Ректорство в Биржай достойную особу, а именно господина Ноймана, просит, дабы Его Милость ксендз Суперинтендант, возвратившись туда, наилучшим образом посоветовался с сим господином Ректором о благе сей Школы, дабы юношество в Науках благочестивых и иных, а равно и в языках, хорошее образование и пример имело. А если бы также нашлись дети подданных Её Милости Княжны, кои от природы к сему способны были, дабы их к школьным наукам можно было благополучно вести, о таковых просит, дабы Его Милость ксендз Суперинтендант дал знать, а Её Милость Княжна издержек на таковых детей жалеть не будет, могучи таковых впоследствии к службам при Дворе своём или в ином месте с пользой употребить.


4. Wie też barzo dobrze Jmść jak wiele natym należy, aby każdy co się mieni bydź Chrześcianinem w Artykułach prawdziwey Wiary Chrześciańskiey był ugruntowany; tedy Xiężna Jejmość Sumnieniem obowiązuje Jmści aby tego pilno doglądał, żeby to nie tylko w Mieście samym ale osobliwie po Włościach skutecznie się stało, y żeby ku temu Katechistow mieć, ile ich trzeba, którym Xiężna Jejmość obmyśli Sustentatią słuszną, jako na inszych mają mieyscach, w czym aby czasu nie omieszkać by naymnieyszego.
Перевод: Ведает также весьма хорошо Его Милость, как много значит то, дабы каждый, кто именует себя христианином, в Членах истинной Веры Христианской был укоренён; посему Её Милость Княжна Совестью обязывает Его Милость, дабы за сим прилежно надзирал, дабы сие не только в самом Городе, но наипаче по Волостям действенно совершалось, и дабы к сему иметь Катехизаторов, сколько потребуется, коим Её Милость Княжна усмотрит должное Содержание, как то в иных местах имеют, в чём дабы времени не упустить ни малейшего.


5. Po Włościach też tego by naypilniéy doglądać, aby Poddani Oboyga płci tak Młodzi jako y Starzy w tym mieli Ćwiczenie, aby nieprzyszło ciężką oddawać Panu Bogu Liczbę za tych którzyby byli zaniedbani.
Перевод: По Волостям также за сим наиприлежнейшим образом надзирать, дабы Подданные Обоего пола, как Молодые, так и Старые, в сём упражнение имели, дабы не пришлось тяжкий отдавать Господу Богу Отчёт за тех, кои были бы небрежением оставлены.


6. Do którey przeztrogi y napomnienia wywodzi Xiężnę Jejmość nie tylko sama powinność jako Patronki, ale osobliwie szkaradne świeże przykłady w Włości Boynarowskiey, jako to z Relaty Pana Kościuszki Starosty Kiejdańskiego obszernie się wyczytać może.
Перевод: К каковому предостережению и увещеванию побуждает Её Милость Княжну не только сам долг Покровительницы, но наипаче скверные недавние примеры в Бойнаровской волости, как о том из Отчёта господина Костюшко, Старосты Кедайнского, пространно прочитать можно.


7. Czego y Pamiątkę koniecznie trzeba wykorzenić, y dla tego po wszystkich Włościach generalną uczynić inquirityą; a ieśliby obroń Boże, co takowego pokazać się gdzie indziéy miało, żeby Xiężnę Jejmość lub też Jechmść PP. Oekonomow otym przestrzec, aby takie sprosne Pogaństwo cale wyplenić. A tych Ludzi Zwiedzionych trzeba do światłości Ewangelij Ś. przyprowadzić.
Перевод: Чего и Память необходимо искоренить, и для сего по всем Волостям учинить генеральный розыск (расследование); а если бы, сохрани Бог, что-либо подобное показалось где-либо в ином месте, дабы Её Милость Княжну или же Их Милостей Господ Экономов о том известить, дабы таковое скверное Язычество совершенно выполоть. А сих Заблудших Людей надобно к свету Святого Евангелия привести.


8. Catechismu Litewskiego ieśliby więcey potrzeba było Exemplarzow, tylko wcześnie przestrzec, ku czemu żadnego kosztu Xiężna Jejmość oszczędzać nie będzie, jakoż y aucyonat wprędze do druku podany będzie.
Перевод: Литовского Катехизиса если бы потребовалось больше Экземпляров, только вовремя известить, на что никакого расхода Её Милость Княжна жалеть не будет, а равно и дополнение (aucyonat) в скором времени в печать отдано будет.


9. A że w tym wielkie się dzieją abusus, osobliwie między Pospólstwem, że podczas nabożeństwa Niedzielnego, wielkie się dzieją Pijaństwa, a zatym ztąd pochodzące nierządy y zgorszenia, tedy tak samego Jmści Księdza Mynwirda, jako y inszych Księży Jchmościów uprasza Xiężna Jejmość, aby od tego słuchaczow odwodzić, owszem do nabożeństwa y do trzeźwego życia gorąco napominać, żeby adversarze z tych, co się Ewangelikami mienią zgorszenia nie brali, owszem z ich przykładu zbudowani byli.
Перевод: А поскольку в сём великие происходят злоупотребления, наипаче среди Простонародья, что во время воскресного богослужения происходят великие Пьянства, а оттуда происходящие бесчинства и соблазны, посему как самого Его Милость ксендза Минвида, так и иных Их Милостей ксендзов просит Её Милость Княжна, дабы от сего слушателей отвращали, напротив — к богослужению и к трезвой жизни горячо увещевали, дабы противники от тех, кои Евангеликами именуются, соблазна не брали, напротив — их примером назидаемы были.


10. A tych, którzyby nieposłusznemi byli, trzeba słusznie karać drugim na przykład.
Перевод: А тех, кои непослушны были бы, надобно справедливо наказывать в пример другим.


11. Prosi też Xiężna Jejmość, żeby Jmść Xiądz Superintendent gęste relatie Xiężnie Jejmości wypisywał, aby Xiężna Jejmość się cieszyć mogła słysząc o progresach pożądanych Chwały Bożey.
Перевод: Просит также Её Милость Княжна, дабы Его Милость ксендз Суперинтендант частые отчёты Её Милости Княжне писал, дабы Её Милость Княжна радоваться могла, слыша о желанных успехах Славы Божией.
Datt: d. 20 / 30 January 1682 r.
Ludowika Karolina Radziwiłłowna M. Pr: (Manu Propria) [Собственной рукой]